Κριτική Παραμυθιού από Μαρία Παΐση

Τίτλος: Ένας μονόκερος χωρίς κέρατο Συγγραφέας: Ελένη Έκτορος
Εικόνες: Παναγιώτα Μιχαήλ
Εκδόσεις: Ευγνώμων

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:
Η Ελένη Έκτορος είναι παιδί προσφύγων και ζει στην Πάφο. Είναι παντρεμένη και μητέρα δίδυμων κοριτσιών. Εργάζεται ως δασκάλα και κατέχει πτυχίο στις Επιστήμες Αγωγής και μεταπτυχιακό στην Ανάπτυξη προγραμμάτων και Διδασκαλίας.

Επηρεασμένη από τις αφηγήσεις των γονιών της για το κατεχόμενο χωριό, τον πόλεμο και την προσφυγιά, κατακλύζεται από το αίσθημα της δικαιοσύνης, της αποδοχής και της ειρηνικής συνύπαρξης όλων των ανθρώπων.

Ευαισθητοποιημένη ως άνθρωπος και ως γυναίκα για τα θεμελιώδη δικαιώματα των παιδιών και ατόμων με αναπηρία έχει ως σκοπό να μάχεται για την αποδοχή της διαφορετικότητας.

Το βιβλίο «Ένας μονόκερος χωρίς κέρατο» είναι η πρώτη της δουλειά που εκδίδεται και διατίθεται στο κοινό. Έχει, όμως, διηγηθεί και γράψει τόσα πολλά που ευχόμαστε μια μέρα να ταξιδέψουν σε όλο τον κόσμο. Αυτή είναι και η δική της επιθυμία άλλωστε. Οι φανταστικές ιστορίες της να φτάσουν μέχρι τις πιο μακρινές καρδιές.

Λίγα λόγια για την εικονογράφο:
Η πολυβραβευμένη Παναγιώτα Μιχαήλ σπούδασε εικονογράφηση για κινούμενα σχέδια. Κατέχει επίσης μεταπτυχιακό στη Διαχείριση Μάρκετινγκ και σήμερα εργάζεται στον κλάδο της οπτικής επικοινωνίας. Ζωγραφιές της συναντάμε παντού. Σε τοίχους, σε αφίσες και σε έντυπη ύλη. Παράλληλα οργανώνει εργαστήρια όπου διδάσκει την τέχνη των Cartoons και των κινουμένων σχεδίων.

Λίγα λόγια για την υπόθεση:
Σε μια ονειρεμένη κοιλάδα ζουν πολλοί και διαφορετικοί μεταξύ τους μονόκεροι. Μεγάλοι και μικροί. Πότε έχουν φτερά, πότε δεν έχουν. Κάποιοι είναι πολύχρωμοι, άλλοι πιτσιλωτοί και άλλοι μονόχρωμοι. Η χαίτη τους είτε είναι ολόισια είτε σγουρή.
Δεξιά και αριστερά της κοιλάδας βρίσκονται δυο βουνά. Στο ένα ζουν οι καλές νεράιδες και στο άλλο τρεις κακές μάγισσες οι οποίες πασχίζουν με ξόρκια να διώξουν τη χαρά των μονόκερων. Αφού όλα αποτυγχάνουν επινοούν το ξόρκι του ρατσισμού.
Ένας μονόκερος γεννιέται διαφορετικός από τους άλλους. Δεν έχει κέρατο! Αυτό συγκλονίζει την κοιλάδα. Οι μονόκεροι, κάτω από το ξόρκι του ρατσισμού, διαφωνούν και συγκρούονται μεταξύ τους για τον νεογέννητο μονόκερο. Μήπως να τον διώξουν από την κοιλάδα; Ή να ζητήσουν από τις νεράιδες να του δώσουν ένα κέρατο;
Όταν ζητούν τη βοήθεια των νεράιδων, εκείνες απογοητεύονται από την άσχημη συμπεριφορά των μονόκερων και φεύγουν. Συγκλονισμένοι οι μονόκεροι αντιλαμβάνονται το λάθος τους. Καταλήγουν και συμφωνούν πως όλοι είναι ευπρόσδεκτοι στην κοιλάδα ανεξάρτητα από τη διαφορετικότητά τους. Ανάμεσά τους και ο μικρός μονόκερος ο οποίος δεν έχει κέρατο. Ευπρόσδεκτες είναι και οι κακές μάγισσες. Γι’ αυτό ζητούν από τις νεράιδες ξανά τη βοήθειά τους. Αυτή τη φορά η επιθυμία τους είναι να κυριαρχήσει η αγάπη.

Η άποψή μου…
Το παραμύθι «Ένας μονόκερος χωρίς κέρατο», είναι μια πολύ ευχάριστη έκπληξη!
Καταρχάς να σας πω πως προτού γράψω την κριτική μου, επιλέγω να το διαβάσω μεγαλόφωνα σε ένα εννιάχρονο αγόρι. Εννοείται με θεατρινισμό και διακυμάνσεις στη φωνή. Καταλαβαίνετε τον λόγο και εδώ σας κλείνω το μάτι. Θεωρώ πως ένα παιδί μπορεί να κρίνει ένα παραμύθι πολύ καλύτερα από έναν ενήλικα.

Να σημειώσω ότι προτού αρχίσω την ανάγνωση με κοιτά στα μάτια και με ρωτά. «Μα γιατί ένας μονόκερος να μην έχει κέρατο;». Του απαντώ ως εξής. «Επειδή, αυτό συμβαίνει και σε μερικά παιδάκια. Ίσως τους λείπει ένα αυτάκι…». Χαμογελά και βιάζεται να το διαβάσουμε. Βλέπω την ανυπομονησία του για βουτιά στο παραμύθι και αρχίζω.

Καθώς διαβάζω παρατηρώ τις εκφράσεις του και καταλαβαίνω πως παρακολουθεί την εξέλιξη της ιστορίας με πολύ ενδιαφέρον. Βυθίζομαι και εγώ στη διήγηση. Χάνομαι σε μέρη μαγικά, παραμυθένια. Νιώθω τους ήρωες και ταυτίζομαι μαζί τους. Ταξιδεύω στον κόσμο των μονόκερων, των νεράιδων και των μαγισσών, αλλά και σε πανέμορφα εξωτικά μέρη.

Πρόκειται για ένα παραμύθι με αρκετό ενδιαφέρον το οποίο δεν είναι καθόλου βαρετό. Η θεματολογία δεν είναι μόνο ελκυστική, αλλά και αρκετά επίκαιρη. Ο προβληματισμός των μονόκερων, για το τι θα κάνουν ένα μονοκεράκι χωρίς κέρατο, αντικατοπτρίζει τον αιώνιο προβληματισμό των ανθρώπων. Τι θα κάνουμε ένα παιδί χωρίς ακοή, χωρίς όραση, χωρίς πόδια ή χέρια; Χωρίς έναν εγκέφαλο ο οποίος να εργάζεται σε πληρότητα 100%; Τι θα κάνουμε έναν άνθρωπο με αυτισμό ή με δέπυ;

Πόσο ανόητοι είμαστε τελικά! Η διαφορετικότητα είναι μέρος της ζωής μας. Ανήκει στη μέρα και στη νύχτα μας. Είναι παντού. Στις γειτονιές, στα σχολεία και στα σπίτια μας. Τι θα κάνουμε λοιπόν; Δεν τίθεται καν το ερώτημα. Η ουσία είναι μια! Αποδεχόμαστε τον κάθε συνάνθρωπό μας με ανοιχτές αγκαλιές. Με αγάπη! Αυτό τονίζει το παραμύθι. Με όμορφο και απλό και κατανοητό τρόπο.

Η ιστορία δεν αφορά τη μεριά του μονόκερου χωρίς κέρατο. Δεν ασχολείται με αυτόν που δέχεται τον ρατσισμό, αλλά με τους υπόλοιπους γύρω του. Το πως χειρίζονται τη διαφορετικότητά του οι άλλοι. Παρατηρούμε ότι οι ήρωες (μονόκεροι) δεν είναι μονοδιάστατοι. Έχουν αρκετές πλευρές. Όπως, η καλοσύνη, αλλά και ο φόβος, η αμηχανία και η άρνηση για το διαφορετικό. Συζητούν και διαπληκτίζονται για το αλλιώτικο μέλος της κοινωνίας τους. Τον μονόκερο χωρίς κέρατο.
Μου άρεσε ιδιαίτερα το ότι οι τρεις κακές μάγισσες με τα έξυπνα και κατάλληλα ονόματα, δεν είναι τρομακτικές. Αυτό το τονίζω, διότι δεν είναι απαραίτητο να τρομάζουμε τα παιδιά κάθε φορά που θέλουμε να τους μιλήσουμε για την κακή πλευρά των άλλων.

Συγγραφικά Εργαλεία:
Τίτλος: Η επιλογή τίτλου είναι σαφώς κατάλληλη. Σε προϊδεάζει για το τι θα ακολουθήσει. Ούτε υπονοούμενα ούτε μυστικές συνταγές. Απλός και κατανοητός όπως αρμόζει σε μικρά παιδιά.

Συνθήκες: Δίνονται οι συνθήκες. Ο χρόνος (μια φορά και έναν καιρό), το περιβάλλον, οι χαρακτήρες, το αίτιο και το αιτιατό.

Γραμμική αφήγηση: Στο γράψιμό της η συγγραφέας ακολουθεί γραμμική αφήγηση. Με αυτόν τον τρόπο τα παιδιά δεν μπερδεύονται με αναδρομές.

Γλώσσα: Χρησιμοποιείται παρελθοντικός λόγος στο κυρίως κείμενο και ενεστώτας στους διαλόγους. Η γλώσσα είναι απλή και καθαρή. Περιγράφονται με ακρίβεια μικρές λεπτομέρειες χωρίς να γίνεται κουραστικό. Χρησιμοποιούνται πλούσιες λεκτικές εικόνες για ενεργοποίηση της φαντασίας του μικρού αναγνώστη. Κατάλληλες λέξεις σε μια αφήγηση με αρκετή παραστατικότητα και ζωντάνια.
Μια υπέροχη νότα είναι τα στιχάκια τα οποία εμπλουτίζουν το κείμενο και δίνουν μια δόση ζωντάνιας και τσαχπινιάς. Τόση όση χρειάζονται. Διάχυτος επίσης, είναι ένας μικρός βαθμός λυρικότητας.

Σαφήνεια: Η ιστορία γίνεται από την αρχή σαφής.

Δράση: Φανερή είναι η δράση, τόση όση αρμόζει σε μικρές ηλικίες.

Αντιθέσεις: Παρουσιάζεται με αντιθέσεις. Το καλό και το κακό.

Πλοκή: Υπάρχει πλοκή με αρχή, μέση και τέλος.

Δίδαγμα: Ψυχαγωγεί και παράλληλα διδάσκει τους αναγνώστες, μικρούς και μεγάλους.

Happy end: Στα παιδικά παραμύθια επιβάλλεται το happy end. Έτσι και εδώ. Πρόκειται για ένα όμορφο τέλος που αφήνει μια βαθιά ικανοποίηση. Όπως λέει και μια γνωστή, χαρούμενη κατάληξη παιδικών παραμυθιών… «Κι έζησαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα».

Εικονογράφηση:
Ένα εξαιρετικό εργαλείο! Ολόκληρη τέχνη!
Επανειλημμένα έχουμε ακούσει τη φράση: «Μια εικόνα ίσον με χίλιες λέξεις». Στο παραμύθι «Ένας μονόκερος χωρίς κέρατο», οι εικόνες είναι δεκάδες. Παρουσιάζονται με αρκετή παραστατικότητα και πλούσια χρώματα. Σε βάζουν στο κλίμα και κατανοείς περισσότερο το κείμενο. Με τις εικόνες, η ιστορία ζωντανεύει στα μάτια των μικρών παιδιών, αλλά και στα δικά μου. Πόσο αγάπησα την εμφάνιση των τριών μαγισσών ούτε το φαντάζεστε!

Κείμενο:
Έξυπνο! Κατανοητό! Παραστατικό!

Με λίγες λέξεις:
Εξαιρετικό!

Αγαπημένος ήρωας:
Όλοι! Ακόμα και οι τρεις κακές μάγισσες…

Θετικά στοιχεία:
Όλα τα συστατικά πετυχημένα! Κείμενο και εικονογράφηση.

Αρνητικά στοιχεία:
Κάποιες φορές συναντάμε μεγάλες προτάσεις. Χωρίς αυτό να είναι απαραίτητα απαγορευτικό για ένα παραμύθι, θα σύστηνα μικρότερες. Περισσότερες τελείες λοιπόν.

Συμπεράσματα/Απολογισμός
Όλοι χωράμε στην κοιλάδα μας. Όλοι!

Επίλογος / Finale
• Συγκλονιστικός! Ιδίως η τελευταία φράση. Δεν θα προδώσω, όμως, τίποτα…
• Έχει ηθικό δίδαγμα και δικαίωση.

Ναι ή όχι;
• Χίλια ναι! Διαβάστε το!
• Αν είστε γονέας ή δάσκαλος ή ένας ενήλικας που δεν βρίσκει τον τρόπο να μιλήσει στα παιδιά για τη διαφορετικότητα, το παραμύθι σας λύνει τα χέρια. Χρησιμοποιήστε το!